|
 |
Gebeliğin ilk üç ayındaki maternal folik asit eksikliği fetal nöral tüp
defektlerindeki (NTD) artmış riski beraberinde getirir. Bu yüzden çocuk
doğurma çağındaki tüm anne adaylarına 400 mikrogram günlük folik asit
almaları önerilir.
Folik asit amino asit ve nükleik asit sentezinde gerekli bir ko-enzim olup
büyüme ve gelişmenin çok hızlı olduğu gebelik döneminde büyük önem taşır.
Besinlerle alınan folik asit miktarı, ortalama 0,2 mg kadar olup bunun
gebelikteki ihtiyacı karşılayamayacağı açıktır. Bu nedenle anne adayı olan
her kadının 0,4 mg folik asit almasını sağlamak amacıyla üç strateji
geliştirilmiştir.
Bunlardan birincisi folat içeren besinlerin daha fazla tüketilmesini
sağlamak; ki bu besinler çiğ lifli yeşil sebzeler, ıspanak şalgam, hardal
bitkisi, turunçgiller, benekli mercimek, nohut ve alacalı bezelye gibi
taneli besinler ile yer fıstığı, karaciğer ve böbrek gibi yiyeceklerdir. Bu
besinlerin her servis poriyonu 100 mikrogram folik asit ihtiva etmektedir.
Ancak besinlerin pişirilmesi esnasında yaklaşık %50-90 bir folat kaybı
olabilmektedir. Bunun dışında mandıra ürünleri ve tahıllar da folik asit
yönünden fakirdir.
İkinci olarak folik asit ile güçlendirilmiş besinlerin tüketimi
arttırılabilir. İlk olarak 1996 yılında FDA (Amerikan Besin ve İlaç
Kullanımı Kurumu) tahılların folik asit ile güçlendirilmesini onayladı. 1998
yılında 100 gr un başına 140 mikrogram folat düşecek şekilde güçlendirilme
uygulandı. Bu durumda ortalama bir Amerikalı günde ortalama 0,1 mg folat
alabilecekti. Ancak eklenen bu miktar CDC (Amerikan Hastalık Kontrol
Merkezleri)'nin önerdiği 100 gr elenmiş un başına 350 mikrogram folat
dozunun altında kalmıştır ki bu dozdaki güçlendirme ile ortalama kişi başına
günde ek olarak 0,25 mg bir folat desteği sağlanabilecektir. FDA
tahıllarının güçlendirilmesinde seçtiği folat düzeyinin düşük olmasını aşırı
folat alımının önlenmesi amacıyla açıklamıştır; çünkü aşırı folat alımı
özellikle yaşlılarda vitamin B12 eksikliğini maskeleyebilmektedir. Özellikle
gebelerde aşırı folik asit alımı vitamin B12 eksikliğine bağlı megaloblastik
anemiyi düzeltmektedir. Eğer vitamin B12 eksikliği saptanmaz ve tedavi
edilmezse fetusta geri dönüşümü olmayan nörolojik hasara denen olabilir. Bu
yüzden özel durumlar dışında folik asit tüketimi 1mg/gün dozunu aşmamalıdır.
Üçüncü strateji ise folik asitin multivitaminler içinde ya da tek başına
tabletler şeklinde verilmesidir. Bu haliyle vitamin stabildir ve hemen
emilir. Çoğu multivitamin tabletleri 0,3 ila 0,4 mg folat içerir ancak bu
vitaminlerin içerisinde teratojen etki yaratacak yüksek dozdaki diğer
vitaminleri (vitamin A gibi) olabileceğine dikkat edilmelidir. Bunun dışında
yüksek folat dozları karaciğerde mikrozomal enzimleri indüklemek suretiyle
antiepileptik (karbamazepin, valproik asit, fenitoin ve fenobarbital gibi)
ilaçların etkinliğini azaltmaktadır. Bir yandan da antikonvülzan alan
kadınlar folik asit eksikliği geliştirme açısından risk grubundadırlar.
Antikonvülzanlar aynı zamanda 1-25 dihidroksikolekalsiferol oluşumunu
azalttıklarından, bu ilaçları alan kadınların günde 1 mg folik asit
desteğinin yanısıra D vitamini almaları önerilir.
Smithels ve arkadaşları daha önce NTD ile etkilenmiş gebelik geçiren 550
kadın ile randomize olmayan bir çalışma yaparak kadınların bir kısmına
günlük 0,36 mg folik asit içeren multivitamin vermiştir. Folik asit alan
kadınlarda NTD oluşmasının anlamlı derecede azaldığı saptamıştır. Laurence
ve arkadaşları NTD ile etkilenmiş gebelik geçiren 111 kadına 4 mg folik asit
içeren bir multivitamin vererek çift kör randomize bir çalışma
yürütmüşlerdir. Bu multivitamin konsepsiyondan en az bir ay önce ve birinci
trimester boyunca verilmiştir. Multivitamin verilen grubun NTD insidansında
%60 lık bir azalma saptanmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı
değildir.(p=0,08) Daha ikna edici bir kanıt İngiliz Tıbbi Araştırma Konseyi
tarafından 1991 yılında yapılan bir çalışma ile ortaya konmuştur. Bu
İngiltere ve Macaristan'da gerçekleştirilen çok merkezli randomize bir
çalışmaydı. Önceki gebeliklerinde NTD ile etkilenmiş bebek doğuran toplam
1817 kadın 4 gruba randomize edilmiştir. Bunlar yalnız 4 mg folik asit,
folik asitsiz bir multivitamin, 4mg folik asit multivitamin kombinasyonu ve
plasebodur. Sonuçta folik asit kullanan kadınlarda NTD insidansında %70 lik
bir azalma saptanmıştır. (p<0,001) Bu çalışma folik asitin prekonsepsiyon ve
birinci trimester etkisini ortaya koymuştur. Bu çalışma sonunda CDC daha
önce NTD ile etkilenmiş bebek doğuran kadınların konsepsiyondan 3 ay önce
başlayarak ve gebeliğin ilk 3 ayında 4mg/gün dozunda folik asit desteğini
önermiştir. Birçok gözlemsel çalışma düşük risk grubundaki gebe kadınların
da folat desteğinden faydalandığını ortaya koymuştur. Czeizel ve arkadaşları
daha önce NTD den etkilenmiş bebek doğurmayan 4753 kadını 2 gruba randomize
etmiştir. Birinci gruba 0,8 mg folik asit içeren multivitamin ve ikinci
gruba plasebo vermiştir. Vitamin konsepsiyondan en az bir ay önce başlayarak
ilk trimester boyunca kullanılmıştır. Folik asit verilen grupta hiç NTD
rastlanmazken plasebo alan grupta 6 adet NTD görülmüştür. (p=0,03) Bu
çalışmadan ortaya çıkan kanıt günlük 0,4-0,8 mg folat desteğinin NTD'nin
primer oluşumundaki koruyucu etkisini desteklemektedir. CDC tüm anne adayı
tüm kadınların günlük 0,4 mg folik asit almasını önermektedir. Yeterli folat
alımının hem embrionik nöral tüp kapanma öncesi ve süresince yani
konsepsiyondan itibaren ilk 6 hafta içerisinde önemli olduğu görülmektedir.
Toplumumuzda oluşan gebeliklerin çoğu planlanmamış olduğundan doğurganlık
çağındaki tüm kadınların yeterli folat alımının sağlanması bir sağlık
politikası haline getirilmelidir.
Sonuç olarak;
 | Daha önce NTD ile etkilenmiş bebek doğuran
kadınlara bir sonraki gebeliklerinden en az 3 ay öncesinde başlamak ve
gebeliğin ilk üç ayında kullanmak üzere 4mg/gün dozunda folik asit
önerilmelidir.
 | Doğurganlık çağındaki tüm anne adaylarına folik
asit 0,4 mg/gün dozunda önerilmelidir.
 | Antikonvülzan alan kadınların günlük folik asit
alımı 1mg'a yükseltilmeli ve antikonvülzan düzeyleri dikkatle
izlenmelidir.
 | Folik asit aşırı alımının meydana getireceği
indirekt teratojen etkiler göz önünde tutularak gebelerde günlük alım
1mg'ı aşmamalıdır.
 | Loğusalık döneminde süt veren annelere ilk 6 ay 280
mikrogram ve daha sonra 260 mikrogram dozlarında günlük folik asit
önerilmelidir.
| | | | |
|
|